Wat is Stereo?

Rocking & Stomping/Vinylreservaat

e hebben Quadrafonie, Surround Sound, CD, DVD, Super Audio CD (SAC), DVD-Audio, 3-D Sound, MP-3 en nog heel wat meer nieuwe vindingen.
Toch weet bijna niemand wat het “simpele” Stereo precies inhoudt.

Oeverloze discussies heb ik met klanten gevoerd over platen die “toch maar MONO waren”, en derhalve inferieur in de ogen van de klant.
Dat ik op mijn eigen uitgaven MONO zet als er de oorspronkelijke Mono-opnamen in authentieke vorm op staan, en dat ik die opnamen dus niet kunstmatig een stereo-effect heb gegeven (waarmee het originele geluid bijna altijd aangetast wordt), dat was niet aan de klager duidelijk te maken.

Soms gebeurde het een enkele keer dat de klant na een uitputtende discussie vroeg: “Wat is dat eigenlijk, stereo?”
Veel vaker bleef men het antwoord schuldig als de vraag door mij werd gesteld. Verder dan wat gestamel over twee luidsprekers en links en rechts kwam men meestal niet.

Laat ik beginnen met het afrekenen van een hardnekkig misverstand: stereo geeft op zich géén betere geluidskwaliteit!
Vooral in de begintijd hadden de mono-versies zonder uitzondering een beter geluid dan de stereo. Het geluid van mono was krachtiger en bevatte meer dynamiek. Bij stereo moet de plaatgroef als het ware twee afzonderlijke sporen bevatten, zonder dat ze elkaar hinderen. Daardoor moest het frequentiespectrum van het geluid soms worden beknot om te voorkomen dat de sporen in elkaar zouden overlopen.

Uitgaande van de oorspronkelijke definitie en bedoeling van stereo, kunnen we stellen dat er eigenlijk maar korte tijd stereoplaten gemaakt zijn. Dat klinkt vreemd, maar toch is het zo.
Alleen in de tijd dat er van een plaat zowel een mono- als stereoversie op de markt kwam, waren dat échte stereoplaten.
In de tijd - ná 1970 - dat er alleen nog stereoplaten uitkwamen, was de opvatting over (live-) muziek zodanig veranderd, dat er geen echte stereoplaten meer gemaakt kónden worden!

Stereo in de jaren zestig betekende dat elk instrument zijn eigen plek kreeg in het ruimtelijke geluidsbeeld. De muziek komt dus niet alleen van links, rechts of uit het midden, maar ook van daartussen.
Hoe verder de twee luidsprekers uit elkaar staan, des te beter is dat effect waar te nemen, en vooral 5-persoons bands zijn ideaal voor stereo-opnamen:
piano: links;
basgitaar: links van het midden;
drums: midden;
sologitaar: rechts van het midden;
saxofoon: rechts;
om maar een typische instrumentale rockband als voorbeeld te noemen.
De positionering van de instrumenten kan natuurlijk per opname verschillen, dat is een kwestie van opvatting.

Zang komt praktisch altijd uit het midden.
De stereo-opnamen reflecteren zo de situatie van een live-optreden. Live hoorde men een instrument op de plek waar het zich bevond, en alleen de zang kwam uit twee luidsprekers aan weerszijden van het toneel.

Toen men in de zeventiger jaren monoplaten helemaal afschafte, moesten dus enerzijds alle platen compatibel zijn met álle afspeelapparaten, ook met monospelers en monoversterkers, en anderzijds was de race naar meer, beter, sterker, voller, etc. op gang gekomen.
Bij live-optredens ging men steeds meer het geluid van alle instrumenten via microfoons en dergelijke versterken en via één groot geluidssysteem ten gehore brengen. U kent ze wel: de massale geluidstorens aan beide kanten van een podium.
U kunt zelf bedenken dat er van enige plaatsbepaling geen sprake meer kan zijn, en dat het geluid in een zaal één grote brei is geworden.
En erger nog: zo ongeveer moest het vanaf toen ook op de plaat klinken. Daarmee heeft men de echte stereo ten grave gedragen.
Eigenlijk is het dus geen wonder dat velen niet weten wat de ware bedoeling van het stereo-effect is.

Quadrafonie, dat stereo moest gaan vervangen, is dan ook nooit een succes geworden. Als mensen stereo al niet begrepen, dan hadden ze helemaal geen boodschap aan geluid dat ook nog eens van achteren moest komen. Nog afgezien van de praktische problemen die dat met zich meebracht (vier grote luidsprekers).

Tegenwoordig lijkt “Surround Sound” met vijf of meer luidsprekers ineens de standaard te worden. De rage wordt veroorzaakt door de vele spectaculaire geluidseffecten in films, en spellen, en de mogelijkheden van DVD's om 5 of meer kanalen te herbergen.

Zeldzame, zeer vroege Stereo-single. Het geluid is van superieure Hi-Fi-kwaliteit, maar dat elk instrument zijn eigen plaats kan krijgen bij stereo-opnamen heeft men hier nog niet ontdekt. Daarentegen klinkt het geluid wel mooi ruimtelijk.

Rocking & Stomping/Vinylreservaat